تولوم
تولوم
Tulu'um زاما | |
|---|---|
محوطه تولوم | |
| تولوم | |
 معبد تولوم | |
  تولوم موقعیت در شبه‌جزیره یوکاتان در مکزیک | |
| مختصات: ۲۰°۱۲′۵۳″ شمالی ۸۷°۲۵′۴۴″ غربی / ۲۰٫۲۱۴۷۲°شمالی ۸۷٫۴۲۸۸۹°غربی | |
| Country | مکزیک |
| ایالت | کینتانا رو |
| Municipality | تولوم |
| Earliest inscription | ۵۶۴ میلادی |
| Constructed | 1200 and 1450 |
| ارتفاع | ۱۲ متر (۳۹ فوت) |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی -۵ (EST) |
| • تابستانی (DST) | یوتی‌سی -۵ (منطقه زمانی شرقی) |
| Major Airport | فرودگاه بین‌المللی کانکون، کینتانا رو |
| کد فرودگاهی یاتا | فرودگاه بین‌المللی کانکون، کینتانا رو |
| کد فرودگاهی ایکائو | فرودگاه بین‌المللی کانکون، کینتانا رو |
تولوم (به اسپانیایی: Tulum، به مایایی یوکاتک: Tulu’um) محل یک شهر دیواردار مایایی پیشاکلمبی است که به‌عنوان یک بندر مهم برای کوبا در ایالت کینتانا رو در مکزیک عمل می‌کرد.
ویرانه‌های این شهر بر روی صخره‌هایی به ارتفاع ۱۲ متر (۳۹ فوت) در ساحل شرقی شبه‌جزیره یوکاتان و در کنار دریای کارائیب قرار دارند. تولوم یکی از آخرین شهرهای ساخته‌شده و مسکونی مایاها بود که در قرون سیزدهم تا پانزدهم به اوج شکوفایی خود رسید. مایاها حدود ۷۰ سال پس از آغاز اشغال مکزیک توسط اسپانیایی‌ها در تولوم باقی ماندند، اما این شهر تا پایان قرن شانزدهم متروکه شد.[۱]
تاریخچه و توصیف
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
نقشۀ بخش مرکزی تولوم
ویرانه‌های تولوم
معبد اصلی در تولوم، چاپ سنگی در سال ۱۸۴۴ اثر فردریک کاتروود.[۲]
نمای رو به بالای ال کاستیو
این محوطه باستانی احتمالاً در گذشته زاما نامیده می‌شده که به معنای «شهر سپیده‌دم» است، زیرا رو به طلوع خورشید قرار دارد. تولوم بر روی صخره‌ای پرشیب رو به شرق و به سوی دریای کارائیب قرار گرفته است. واژۀ تولوم در زبان مایایی یوکاتانی همچنین به معنای «حصار»، «دیوار»[۳] یا «خندق» است. دیوارهای پیرامون این محوطه، امکان دفاع از دژ تولوم را در برابر هجوم‌ها فراهم می‌کرد. تولوم به مسیرهای تجاری زمینی و دریایی دسترسی داشت و همین امر آن را به یک کانون مهم دادوستد، به‌ویژه برای ابسیدین، تبدیل کرده بود. با توجه به نگاره‌های پرشمار در دیوارنگاره‌ها و دیگر آثار موجود در این محوطه، به نظر می‌رسد تولوم جایگاهی مهم برای پرستش خدای شیرجه‌زن یا پایین‌آینده بوده است.[۳]
نخستین بار نام تولوم توسط خوآن دیاز، یکی از اعضای سفر اکتشافی اسپانیایی خوآن د گریخالوا در سال ۱۵۱۸ ذکر شد؛ آن‌ها نخستین اروپایی‌هایی بودند که تولوم را دیدند.[۳] نخستین توصیف دقیق از این ویرانه‌ها را جان لوید استیونز و فردریک کاتروود در سال ۱۸۴۳ در کتاب رویدادهای سفر در یوکاتان منتشر کردند. هنگامی که استیونز و کاتروود از راه دریا رسیدند، ابتدا ساختمان بلندی را دیدند که آن‌ها را بسیار شگفت‌زده کرد؛ این بنا به احتمال زیاد همان «کاستیو» (قلعه) بزرگ این محوطه بوده است. آن‌ها نقشه‌های دقیقی از دیوارهای محوطه تهیه کردند و کاتروود طرح‌هایی از کاستیو و چند بنای دیگر کشید. استیونز و کاتروود همچنین یک سنگ‌افراشت متعلق به دوره کلاسیک پیشین را در این محوطه گزارش دادند که تاریخ ۵۶۴ میلادی روی آن حک شده بود (این اثر اکنون در مجموعۀ موزه بریتانیا نگهداری می‌شود). این موضوع چنین تفسیر شده است که سنگ‌افراشت یادشده احتمالاً در جای دیگری ساخته شده و برای استفادۀ دوباره به تولوم آورده شده است.[۴]
بررسی‌ها در تولوم با کارهای سیلوانوس مورلی و جرج پی. هاو از سال ۱۹۱۳ ادامه یافت. آن‌ها برای بازسازی و گشایش سواحل عمومی تلاش کردند. این کار از سال ۱۹۱۶ تا ۱۹۲۲ توسط بنیاد کارنگی برای علوم، در سال ۱۹۲۴ توسط ساموئل لوتروپ که نقشه‌برداری محوطه را نیز انجام داد، در اواخر دهۀ ۱۹۳۰ و اوایل دهۀ ۱۹۴۰ توسط میگل آنخل فرناندز، در سال ۱۹۵۶ توسط ویلیام ساندرز، و سپس در دهۀ ۱۹۷۰ توسط آرتور جی. میلر پیگیری شد. طی این بررسی‌های متأخر که توسط ساندرز و میلر انجام گرفت، مشخص شد که تولوم در اواخر دوران پس از باستان، در حدود سال ۱۲۰۰ میلادی، مسکونی بوده است. این محوطه تا زمان برخورد با اسپانیایی‌ها در اوایل سدۀ شانزدهم میلادی همچنان مسکونی بود و در پایان این سده به طور کامل متروکه شد.[۵]
در سال ۲۰۱۶، یک گروه کاوش باستان‌شناسی زیرآبی به سرپرستی خرونیمو آویلس که در حال بررسی در شبکۀ غارهای سنوته بودند، اسکلت زنی حدوداً ۳۰ ساله را کشف کردند که گمان می‌رود دست‌کم ۹۹۰۰ سال قدمت داشته باشد. بر پایۀ اندازه‌گیری‌های جمجمه‌سنجی، گمان می‌رود این جمجمه نیز مانند سه جمجمۀ دیگر یافت‌شده در غارهای تولوم، از الگوی مزوسفالیک (میان‌سر) پیروی کند. سه جای زخم متفاوت روی جمجمۀ این زن نشان می‌داد که جسمی سخت به او اصابت کرده و استخوان‌های جمجمه‌اش شکسته بوده است. جمجمۀ او همچنین دارای تغییر شکل‌های دهانه‌مانند و ناهنجاری‌های بافتی بود که به نظر می‌رسد ناشی از خویشاوندی از باکتری بیماری سیفلیس بوده باشد.[۶]
اسکلت تازه‌کشف‌شده در فاصلۀ ۱۴۰ متری از محوطۀ چان هول ۲ قرار داشت. گرچه باستان‌شناسان در ابتدا تصور می‌کردند غواصان بقایای گمشده چان هول ۲ را یافته‌اند، اما بررسی‌ها به‌زودی نشان داد که این گمان‌ها نادرست بوده است. استینسبک استخوان‌های جدید را با عکس‌های قدیمی چان هول ۲ مقایسه کرد و نشان داد که این دو اسکلت به افراد متفاوتی تعلق دارند.[۷]
با توجه به ویژگی‌های متمایز آن‌ها، ساموئل رنی، یکی از پژوهشگران این مطالعه، پیشنهاد می‌کند که در دوران گذار از دورۀ پلیستوسن به هولوسن، دست‌کم دو گروه از مردم با ریخت‌شناسی متفاوت به طور جداگانه در مکزیک زندگی می‌کرده‌اند.[۸]
معماری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
تولوم دارای معماری نمادینِ محوطه‌های مایایی در کرانۀ شرقی شبه‌جزیره یوکاتان است. این سبک معماری با پله‌ای که دورتادور پایۀ ساختمان امتداد دارد و بر روی یک زیربنای کم‌ارتفاع قرار گرفته، شناخته می‌شود. درگاه‌های این نوع بناها معمولاً باریک هستند و در صورتی که ساختمان به‌اندازۀ کافی بزرگ باشد، از ستون‌هایی برای پشتیبانی آن استفاده می‌شود. همان‌طور که دیوارها به سمت بیرون گسترش می‌یابند، معمولاً دو ردیف قالب‌بندی (قرنیز) در نزدیکی بخش بالایی دیده می‌شود. اتاق معمولاً دارای یک یا دو پنجرۀ کوچک و یک محراب در دیوار پشتی است و سقف آن می‌تواند از نوع تیر و قلوه‌سنگ یا طاق‌دار باشد.[۹] این نوع معماری شبیه به چیزی است که در چیچن ایتسای مجاور یافت می‌شود، اما در مقیاسی بسیار کوچک‌تر.[۵]
دیوار تولوم
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
تولوم از یک سو توسط صخره‌های پرشیب دریایی و از سوی خشکی با دیواری که میانگین بلندی آن حدود ۳–۵ متر (۱۰–۱۶ فوت) بود، محافظت می‌شد. این دیوار همچنین حدود ۸ متر (۲۶ فوت) ضخامت و در ضلعی که موازی با دریا بود، حدود ۴۰۰ متر (۱٬۳۰۰ فوت) درازا داشت. بخشی از دیوار که در عرض محوطه امتداد داشت کمی کوتاه‌تر بود و در هر دو سو تنها حدود ۱۷۰ متر (۵۶۰ فوت) طول داشت. ساخت این دیوار عظیم نیازمند صرف نیرو و زمان بسیار زیادی بوده است که نشان می‌دهد مسئلۀ دفاع در زمان گزینش این مکان برای مایاها تا چه حد اهمیت داشته است. در گوشه‌های جنوب غربی و شمال غربی، سازه‌های کوچکی وجود دارند که به عنوان برج دیده‌بانی شناسایی شده‌اند و این موضوع بار دیگر نشان‌دهندۀ استحکامات دفاعی قوی شهر است. پنج دروازۀ باریک در این دیوار وجود دارد که دو دروازه در ضلع شمالی، دو دروازه در ضلع جنوبی و یکی در ضلع غربی قرار گرفته است. بخش رو به دریا توسط صخره‌های پرشیب محافظت می‌شود، به جز یک خلیجک کوچک که دارای ساحلی ماسه‌ای است. قایق‌های کانو پس از بازگشت از تجارت و ماهی‌گیری در همین خلیجک پهلو می‌گرفتند. در نزدیکی بخش شمالی دیوار، یک سنوتهی کوچک، آب شیرین شهر را تأمین می‌کرد. همین دیوار چشمگیر است که تولوم را به یکی از شناخته‌شده‌ترین محوطه‌های مستحکم و دژمانند مایا تبدیل کرده است.[۱۰]
از نظر شهرسازی، در محوطۀ درونِ دیوارها، گذرگاه‌های مرتفعی به نام ساکبه (گذرگاه‌های سنگ‌فرش‌شده) وجود دارد که رفت‌وآمدهای آیینی و شهری را میان معابد اصلی و سکوهای مسکونی هدایت می‌کردند و این ویژگی بازتاب‌دهندۀ برنامه‌ریزی معماری کرانۀ شرقی در گاه‌نگاری آمریکای مرکزی است.
نامدارترین بناها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]سه سازۀ اصلی و درخور توجه در محوطۀ باستانی تولوم وجود دارد: ال کاستیو، معبد دیوارنگاره‌ها، و معبد خدای پایین‌آینده.
معبد دیوارنگاره‌ها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]یکی از تماشایی‌ترین بناهای این محوطه، معبد دیوارنگاره‌ها است که شامل یک تالار در طبقۀ پایین و تالار کوچک‌تری در طبقۀ دوم می‌شد. معبد دیوارنگاره‌ها به عنوان رصدخانه‌ای برای پیگیری حرکات خورشید مورد استفاده قرار می‌گرفت. تندیسک‌های طاقچه‌داری از «خدای شیرجه‌زن» مایاها یا اختر زهره، نمای این معبد را آراسته‌اند. نقش این «خدای شیرجه‌زن» همچنین در معبد خدای شیرجه‌زن واقع در محدودۀ مرکزی محوطه نیز به تصویر کشیده شده است. در بالای ورودی دیوار غربی، پیکره‌ای گچ‌بری‌شده از «خدای شیرجه‌زن» هنوز پابرجا مانده که نام معبد نیز از آن گرفته شده است. بر روی دیوار شرقی هنوز می‌توان یک نقاشی دیواری را مشاهده کرد که به سبکی برخاسته از ارتفاعات مکزیک، معروف به سبک میکستکا-پوئبلا، شباهت دارد؛ گرچه امروزه دیگر به بازدیدکنندگان اجازۀ ورود به این بخش داده نمی‌شود.
معبد خدای پایین‌آینده
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]معبد خدای پایین‌آینده از یک اتاق منفرد با دریچه‌ای رو به غرب و یک راه‌پلۀ باریک تشکیل شده است. این معبد بر روی معبد دیگری که نقش پایۀ آن را ایفا می‌کرده، ساخته شده است.
در طاقچۀ بالای در، تندیسی قرار دارد که در سرتاسر تولوم نیز یافت می‌شود. این پیکره دارای بال‌ها و کلاه‌خودی است و شیئی را در دستان خود نگه داشته است.[۱۱]
ال کاستیو
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]هرم دیگری نیز در محدودۀ مرکزی قرار دارد که بلندی آن ۷٫۵ متر (۲۵ فوت) است. کاستیو بر روی بنای کهن‌تری ساخته شده است که دارای ستون و سقفی از جنس تیر چوبی و ملات بوده است. بر روی سردرِ اتاق‌های بالایی، نقش‌مایه‌هایی از مار کنده‌کاری شده است. به نظر می‌رسد روند ساخت کاستیو در چند مرحله صورت گرفته باشد. به نظر می‌رسد از یک زیارتگاه کوچک به عنوان فانوس دریایی برای راهنمایی کانوهای ورودی استفاده می‌شده است. این زیارتگاه نشان‌دهندۀ شکافی در سد آب‌سنگیِ روبه‌روی محوطه است. در اینجا خلیجک و ساحل پهلوگیریِ کوچکی در میان شکاف صخره‌های دریایی وجود دارد که برای پهلو گرفتن کانوهای تجاریِ ورودی، گزینه‌ای بی‌نقص به شمار می‌رفته است. این ویژگیِ محوطه ممکن است یکی از دلایلی باشد که مایاها شهر تولوم را دقیقاً در همین نقطه پایه‌گذاری کردند، چرا که تولوم بعدها در اواخر دوران پس از باستان به یک بندر تجاری برجسته تبدیل شد.[۵]
بازرگانی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
مسیرهای زمینی و ساحلی هر دو در تولوم به یکدیگر می‌پیوستند. تعدادی از دست‌ساخته‌های یافت‌شده در درون یا در مجاورت این محوطه، نشانگر ارتباط تولوم با مناطقی در سراسر مرکز مکزیک و آمریکای مرکزی است. دست‌ساخته‌های مسی مربوط به مناطق کوهستانی مکزیک در نزدیکی این محوطه کشف شده‌اند. افزون بر این، مصنوعاتی از جنس سنگ چخماق، سفالینه‌ها، مجمره‌ها و اشیای زرین از سرتاسر شبه‌جزیره یوکاتان نیز به دست آمده است. نمک و پارچه از جمله کالاهایی بودند که بازرگانان از راه دریا به تولوم می‌آوردند تا در مناطق داخلی توزیع شود. کالاهای معمول صادراتی نیز شامل پَر و اشیای مسی می‌شد که از منابع داخلی تأمین می‌گشتند. این کالاها از طریق دریا به رودخانه‌هایی مانند رود موتاگوا و شبکۀ رودخانه‌ای اوسوماسینتا/پاسیون انتقال می‌یافتند و از آنجا به سوی خشکی برده می‌شدند و به کانوهای دریایی اجازه می‌دادند هم به مناطق کوهستانی و هم به زمین‌های پَست دسترسی داشته باشند.
رود موتاگوا از بلندی‌های گواتمالا سرچشمه می‌گیرد و به دریای کارائیب می‌ریزد. شبکۀ رودخانه‌ای پاسیون/اوسوماسینتا نیز از بلندی‌های گواتمالا آغاز شده و به خلیج مکزیک می‌ریزد. شاید کریستف کلمب برای نخستین بار در سواحل جزایر خلیج هندوراس با یکی از همین کانوهای دریایی روبه‌رو شده باشد.[۱۲] به نظر می‌رسد یشم سبز و ابسیدین از جمله ارزشمندترین اشیای کشف‌شده در این مکان باشند. ابسیدین احتمالاً از ایشتپکه واقع در شمال گواتمالا که نزدیک به ۷۰۰ کیلومتر (۴۳۰ مایل) با تولوم فاصله داشته، آورده می‌شده است. این فاصلۀ بسیار زیاد، در کنار حجم بالای ابسیدین کشف‌شده در محوطه، نشان می‌دهد که تولوم یک مرکز عمدۀ برای دادوستد ابسیدین بوده است.[۱۳]
گردشگری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
محوطۀ باستانی تولوم در مقایسه با بسیاری از محوطه‌های مایایی دیگر در آن حوالی نسبتاً فشرده است و یکی از بهترین محوطه‌های ساحلی محافظت‌شدۀ مایاها به شمار می‌رود. نزدیکی آن به تأسیسات نوین گردشگری در امتداد خط ساحلی کارائیب مکزیک و فاصلۀ کوتاهش تا کانکون و «ریویرا مایا» در اطراف آن، این مکان را به یک مقصد گردشگری پرطرفدار از مایاها در شبه‌جزیرۀ یوکاتان بدل کرده است. اتوبوس‌های گردشگری روزانه، جریان مداومی از بازدیدکنندگان را به این محوطه می‌آورند. ویرانه‌های تولوم پس از تئوتیواکان و چیچن ایتسا، سومین محوطۀ باستانی پربازدید در مکزیک هستند که در سال ۲۰۱۷ بیش از ۲٫۲ میلیون بازدیدکننده داشته‌اند.[۱۴]
تعداد زیادی سنوته در منطقۀ تولوم قرار دارند، مانند مایا بلو، ناهارون، تمپل آو دوم، تورتوگا، واکاها، گرند سنوته، آخه‌باس، نوهوچ کین، کالاورا و زاسیل-ها.
تولوم از بهترین سواحل مکزیک برخوردار است. محبوب‌ترین سواحل تولوم عبارتند از پلایا پارائیسو، پلایا رویناس، پلایا آکومال، پاپایا پلایا و غیره. پژوهشگران سی‌وی ویلاز سواحل تولوم را به عنوان سواحلی با سفیدترین ماسه‌ها معرفی کرده‌اند که تنها ۱٫۴ امتیاز با سفیدترین درجۀ رنگ در میان بیش از ۲۰۰ ساحل در سراسر جهان فاصله دارد.[۱۵]
این مقصد گردشگری امروزه به شش بخش اصلی تقسیم می‌شود: محوطۀ باستانی، پوئبلو (یا شهر)، زونا اوتلرا (یا منطقۀ هتل‌ها در امتداد ساحل)، آلدیا زاما (در جنوب پوئبلو)، لا ولتا (در جنوب غربی پوئبلو)، و ذخیره‌گاه زیست‌کره سیان کاآن.
تأثیر گردشگری بر تولوم موضوعی است که بحث و جدل دربارۀ آن رو به افزایش است.[۱۶] راشل اپل، مستندساز، در سال ۲۰۱۸ فیلمی با عنوان «نیمه تاریک تولوم» را در چارچوب روزنامه‌نگاری تحقیقی برای بررسی پیامدهای زیست‌محیطی صنعت گردشگری محلی ساخت.[۱۷]
ایمنی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]بر پایۀ آمارهای جرم و جنایت ارائه‌شده توسط نامبو،[۱۸] تولوم مقصدی امن برای بیشتر گردشگران به شمار می‌رود. نگرانی‌های اصلی ایمنی در این منطقه معمولاً به رخدادهای طبیعی مانند توفان‌های شدید در ماه‌های ژوئن تا اکتبر مربوط می‌شود.
آب‌وهوا
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]این منطقه دارای اقلیم گرم‌دشت حاره‌ای (ساوانا) است که معمولاً یک فصل خشک مشخص دارد. زیرگونۀ سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن برای این آب‌وهوا، اقلیم گرم‌دشت حاره‌ای است.
| داده‌های اقلیم تولوم، مکزیک (۱۹۵۱–۲۰۱۰) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماه | ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مه | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر | سال |
| سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) | ۳۷٫۵ (۱۰۰) |
۳۹٫۰ (۱۰۲) |
۴۱٫۵ (۱۰۷) |
۴۲٫۰ (۱۰۸) |
۴۳٫۰ (۱۰۹) |
۴۵٫۰ (۱۱۳) |
۴۰٫۰ (۱۰۴) |
۴۴٫۰ (۱۱۱) |
۴۱٫۰ (۱۰۶) |
۳۹٫۰ (۱۰۲) |
۳۹٫۵ (۱۰۳) |
۳۷٫۰ (۹۹) |
۴۵٫۰ (۱۱۳) |
| میانگین بیش‌ترین °C (°F) | ۲۹٫۳ (۸۵) |
۲۹٫۸ (۸۶) |
۳۰٫۹ (۸۸) |
۳۱٫۴ (۸۹) |
۳۲٫۲ (۹۰) |
۳۲٫۰ (۹۰) |
۳۲٫۳ (۹۰) |
۳۲٫۴ (۹۰) |
۳۱٫۸ (۸۹) |
۳۱٫۲ (۸۸) |
۳۰٫۵ (۸۷) |
۲۹٫۴ (۸۵) |
۳۱٫۱ (۸۸) |
| میانگین روزانه °C (°F) | ۲۳٫۵ (۷۴) |
۲۴٫۰ (۷۵) |
۲۵٫۴ (۷۸) |
۲۶٫۲ (۷۹) |
۲۷٫۰ (۸۱) |
۲۷٫۲ (۸۱) |
۲۷٫۰ (۸۱) |
۲۷٫۱ (۸۱) |
۲۶٫۶ (۸۰) |
۲۵٫۹ (۷۹) |
۲۴٫۹ (۷۷) |
۲۳٫۸ (۷۵) |
۲۵٫۷ (۷۸) |
| میانگین کم‌ترین °C (°F) | ۱۷٫۸ (۶۴) |
۱۸٫۲ (۶۵) |
۱۹٫۸ (۶۸) |
۲۱٫۱ (۷۰) |
۲۱٫۸ (۷۱) |
۲۲٫۵ (۷۳) |
۲۱٫۷ (۷۱) |
۲۱٫۷ (۷۱) |
۲۱٫۴ (۷۱) |
۲۰٫۶ (۶۹) |
۱۹٫۴ (۶۷) |
۱۸٫۲ (۶۵) |
۲۰٫۴ (۶۹) |
| سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) | ۷٫۰ (۴۵) |
۴٫۳ (۴۰) |
۷٫۲ (۴۵) |
۷٫۱ (۴۵) |
۸٫۲ (۴۷) |
۱۱٫۲ (۵۲) |
۹٫۰ (۴۸) |
۱۰٫۰ (۵۰) |
۵٫۳ (۴۲) |
۴٫۴ (۴۰) |
۹٫۰ (۴۸) |
۷٫۰ (۴۵) |
۴٫۳ (۴۰) |
| بارندگی میلی‌متر (اینچ) | ۶۰٫۷ (۲٫۳۹) |
۴۸٫۳ (۱٫۹) |
۳۱٫۲ (۱٫۲۳) |
۳۸٫۸ (۱٫۵۳) |
۱۰۳٫۶ (۴٫۰۸) |
۱۵۶٫۵ (۶٫۱۶) |
۱۰۲٫۰ (۴٫۰۲) |
۱۰۱٫۷ (۴) |
۱۶۷٫۲ (۶٫۵۸) |
۱۷۸٫۱ (۷٫۰۱) |
۸۳٫۷ (۳٫۳) |
۶۵٫۰ (۲٫۵۶) |
۱٬۱۳۶٫۸ (۴۴٫۷۶) |
| میانگین روزهای بارندگی (≥ ۰.۱ mm) | ۷٫۲ | ۴٫۷ | ۳٫۳ | ۳٫۳ | ۶٫۱ | ۹٫۷ | ۸٫۵ | ۹٫۱ | ۱۲٫۸ | ۱۱٫۴ | ۸٫۵ | ۷٫۱ | ۹۱٫۷ |
| منبع: Servicio Meteorologico Nacional[۱۹][۲۰] | |||||||||||||
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- خوآن د گریخالوا
- خوآن دیاز (کاشف اسپانیایی)
- ریویرا مایا
- توپوشته
- سفر اکتشافی مونتخو – به زاما در سال ۱۵۲۷
منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- ↑ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tulum». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.
- ↑ "Temple at Tulum by Catherwood". worldhistory.org. 1844.
- 1 2 3 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب
<ref> غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نامapubوارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.). - ↑ British Museum Collection
- 1 2 3 The Ancient Maya, Robert J. Sharer and Loa P. Traxler, Stanford University Press 2006. pp. 608–611.
- ↑ Stinnesbeck, Wolfgang; Rennie, Samuel R.; Olguín, Jerónimo Avilés; Stinnesbeck, Sarah R.; Gonzalez, Silvia; Frank, Norbert; Warken, Sophie; Schorndorf, Nils; Krengel, Thomas; Morlet, Adriana Velázquez; González, Arturo González (2020-02-05). "New evidence for an early settlement of the Yucatán Peninsula, Mexico: The Chan Hol 3 woman and her meaning for the Peopling of the Americas". PLOS ONE (in English). 15 (2) e0227984. Bibcode:2020PLoSO..1527984S. doi:10.1371/journal.pone.0227984. ISSN 1932-6203. PMC 7001910. PMID 32023279.
- ↑ Geggel, Laura (5 February 2020). "9,900-year-old skeleton of horribly disfigured woman found in Mexican cave". Live Science (in English). Retrieved 2020-03-19.
- ↑ "9,900-Year-Old Skeleton Discovered in Submerged Mexican Cave Has a Distinctive Skull". SciTechDaily (in American English). پلاس وان. 2020-02-05. Retrieved 2020-03-19.
- ↑ Muyil-Quintana Roo-Mexico. Last revised Wednesday April 2, 2008. Walter R. T. Witschey. September 17, 2008. ("Tulum". Archived from the original on 2016-03-03. Retrieved 2015-02-23.)
- ↑ "Lowland Maya Fortifications", David Webster, Proceedings of the American Philosophical Society, Vol. 120, No. 5 (Oct. 15, 1976), pp. 361–371, Published by: انجمن فیلسوفان آمریکا
- ↑ "Tulum Arqueological Site Ultimate Guide | Mayan Peninsula". Mayan Peninsula (in American English). Retrieved 2018-11-30.
- ↑ The Peoples of the Caribbean: An Encyclopedia of Archeology and Traditional Culture, Nicholas J. Saunders, published by ABC-CLIO, 2005. p. 299
- ↑ "Classic Maya Obsidian Trade", Raymond V. Sidrys, American Antiquity, Vol. 41, No. 4 (Oct. 1976), pp. 449–464, Published by: Society for American Archeology
- ↑ "Estadística de Visitantes" (in Spanish). INAH. Retrieved 25 March 2018.
- ↑ Neath, Amelia (August 28, 2024). "World's whitest sand can be found on these beaches – with Mexico and Greece in top spots". ایندیپندنت. Retrieved September 4, 2024.
- ↑ Gooderidge, Jack (24 February 2020). "What happened to Tulum? How the 'anti-Cancún' lost its ethereal luster". Mexico News Daily. Retrieved 9 August 2022.
- ↑ Voge, Cady (10 August 2018). "The Dark Side of Tulum". The Beam Magazine. Retrieved 9 August 2022.
- ↑ "Crime in Tulum". www.numbeo.com (in American English). Retrieved 2023-05-21.
- ↑ "Estado de Quintana Roo-Estacion: Tulum". Normales Climatologicas 1951–2010 (in Spanish). Servicio Meteorologico Nacional. Retrieved 19 July 2017.
- ↑ "Extreme Temperatures and Precipitation for Tulum 1964–2009" (in Spanish). Servicio Meteorológico Nacional. Retrieved 19 July 2017.
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
Tulum راهنمای سفر از ویکی‌سفر
